De gevreesde manpads

Leidde aanval met projectielen tot ondergang El Al Boeing?

Ach, in Nederland gebeuren dit soort dingen niet, en als ze toch gebeuren, dan moeten ze snel en afdoende worden toegedekt, want dit mag en kan en zal hier niet gebeuren...dit is verschrikkelijk slecht voor de veilige reputatie van Schiphol, bijzonder beroerd voor het imago van El Al en helemaal dodelijk voor de positie van onze vrienden in Israel.

Als dit het scenario voor een film is, dan zien we dat er vlak na de ramp koortsachtig overleg plaatsvindt tussen de geheimedienstbaas Docters van Leeuwen, met Hoekstra als coordinator, Smit de directeur van Schiphol, Lubbers als minister-president en van Thijn als burgemeester.

Er moeten ijlings tapes worden geborgen, verklaringen bijgesteld, verklaringen gezocht, de pers op een afstand en koest gehouden.

Opeens blijkt de stekker van de primaire radar die middag kapot te zijn, gesprekken tussen de verkeersleiding en piloten bevatten geen 'gevaarlijke' informatie meer, meldingen van ooggetuigen komen niet naar buiten of worden deskundig gedemonteerd door overheidsdienaren.

De Cockpit Voice-recorder wordt niet gevonden, tientallen witte pakken domweg over 't hoofd gezien. Cruciale informatie over de lading blijft jarenlang zoek. Een andere, en zeer plausibele oorzaak voor het afbreken van de motorophanging, die elke GWK (grondwerktuigkundige) in zijn eerste les in het hoofd moet stampen, wordt gerangschikt onder de 89 spookverhalen. Kortom: de Bijlmerramp is een schoolvoorbeeld van hoe het er hier in Nederland al jarenlang aan toegaat. En hoe het niet moet.

The movie

Locatie: Hoofdbureau Amsterdam

De doorgewinterde rechercheurs van Unit 2 Sytzema en Hielkema* ondervragen Engelse oud-legerofficier. De man is pas een paar dagen in Nederland, is geen chauffeur, weet hier heg noch steg, maar kan de mannen van Unit 2 toch haarfijn uitleggen dat ze op die bewuste dag, de vierde oktober 1992 omstreeks 18.20 uur, reden tussen het sterpunt A10-A4 en de Schipholtunnel.

* Dit zijn niet de echte namen van de rechercheurs, dit is fictie! Het is allemaal niet waar! Dit gebeurt niet in Nederland!

 

 

Dialoog: (uiteraard der zaak verzonnen)

Sytzema: Je weet wat de baas zei: Elke connectie met een terroristische aanslag moet te enen male vermeden worden.

Hielkema: Beetje moeilijk, als die man raketten ziet vliegen. Kijk, hij kwam vanaf Hoorn en dan is het logisch dat-ie op weg naar Zevenhuizen de A4 nam, ja toch?

Sytzema: Die gast waar hij logeerde, ook een Engelsman, die zal toch niet verkeerd zijn gereden, dat-ie dus op het sterpunt de afslag naar Haarlem nam, je weet hoe het gaat met die linksrijders, die raken hier helemaal de kluts kwijt, ... ach nee... wat zeur ik toch, we gaan es kijken of we langs de A4 boerderijen en landerijen zien liggen. Zeg tegen Miss Moneypenny dat we even een frisse neus gaan halen. Over pakweg een uurtje of twee zijn we wel weer terug.

Twee uur later.

Sytzema: Wat ik je zei, geen boerderij te zien, alleen maar rijen auto's. Die man zag ze vliegen, wat ik je brom.

Hielkema: Je hebt gelijk. We kunnen de zaak met een gerust hart afronden en de baas melden dat elke connectie met een terroristische aanslag uitgesloten moet worden geacht. We hebben onze best gedaan.

 

De tweede aanval

Dialoog tussen Johan en Frank, twee regenjassen van geheime dienst:

Johan, weet je, als het waar is van die eerste raket, dan kun je er donder op zeggen dat ze ergens anders ook nog klaar stonden. Terroristen gaan op safe, moeten scoren en zullen er altijd voor zorgen dat ze twee kansen hebben. Fuchs wist dat, en zijn co-piloot , de ex-gevechtsvlieger wist dat maar al te goed.

Johan: Natuurlijk, de piloten kregen vlak nadat ze afbogen naar Pampus in de cockpit de warning dat er een heatseeking missile in de buurt was. Als gevechtsvlieger weet je dan dat alles draait om je eindspel. Je hebt dan pakweg tien seconden. Als de flashers hun werk goed doen ben je gered, anders kun je het wel vergeten.

Frank: Toen ze explosies hoorden, gingen ze er van uit dat ze geraakt waren. Ze wilden pijlsnel terug naar Schiphol, want met twee engines lost ben je aangeschoten wild. A sitting duck. En er stond elders nog een man met een raketwerper klaar. Dat was bijna 100% zeker.

(fax begint te piepen)

Mijn god, Frank, je hebt gelijk, krijg ik hier net een melding binnen van de politie in Hilversum... getuigen hebben een soort grote vuurpijl af zien schieten op het vliegtuig. Hoe tackelen we dat? Zaten ze ook in de buurt van Naarden? Ze wisten dat El Al altijd dezelfde route neemt, richting Duitsland.

Johan: Verzin een list.

De heer Barneveld uit Zeewolde heeft het verhaal van de politie in Hilversum nooit willen geloven:

Nike zou voor de opening van het hoofdkantoor vergunning hebben gevraagd voor het afsteken van vuurwerk, die avond en wel om 19.30 uur.

Vreemd verhaal, dacht hij, op klaarlichte dag vuurwerk afsteken? En dan om 19.30 uur, het incident vond immers een uur eerder plaats. Een opening op zondag? Het wou er bij hem niet in. Toch had men de melding heel serieus genomen. Met twee auto's, zoon en vader apart, werd de hele route nogeens afgelegd. Er was zelfs iemand bij van de Luchtverkeersleiding.

Het merkwaardige is dat op door de Luchtverkeersleiding gefilterde radarplots precies op het snijpunt met de A27 vreemde verschijnselen te zien zijn. Unidentified Flying Objects. UFO's dus. Echter geen vliegende schotels, maar naar alle waarschijnlijkheid bevond zich hier, in de bosschages rond de A27, de tweede man met een raketwerper.

Andere getuigen hebben immers op dat moment en die plek rond het vliegtuig een soort bliksemschichten waargenomen. Ergo: de flashers deden andermaal hun werk. En andermaal miste de missile zijn target.

Curieus is dat de gefilterde radarplots ook in de buurt van het afvallen van de motoren een met vrijwel dezelfde snelheid meevliegend en regelmatig afbuigend voorwerp te zien geven.

Let op: Dit is geen fictie (check hiervoor het eindverslag van de Parlementaire Commisie pag. 40 en 41 pdf).

Boven het Gooimeer, vlak voor het afvallen van de motoren.

 

Als we de transpondersignalen afzetten op een luchtfoto van het gebied blijkt het laatste stukje van de track, het inslagpunt, uit te komen boven Weesp. Dat kan dus niet. Koopmans van de LVN heeft dat ook aangegeven voor de Commissie, het laatste stukje is giswerk, je hebt dan geen echte signalen meer, ook omdat het vliegtuig te laag is. Getuigen die het ramptoestel uit de richting van het station Duivendrecht en van wat nu Arena is, hebben zien komen, zouden weleens gelijk kunnen hebben.

 

Onderbreking van de signalen en 'vreemde voorwerpen' rond de A27. Rechts van de 2 en de 7 zien we de stipjes van de radarplot.

 

 

Johan (de Vries) en Frank (de Groot), zijn gedetacheerd in een gebouw dat veel weg heeft van die van de RLD.

Johan: "Je weet waarom we hier zitten Frank. We moeten mensen zand in de ogen strooien, mensen de andere kant opsturen, ontmoedigen, demotiveren. Herinner je nog wat Arnold zei die avond van de ramp? Elke verwijzing naar terrorisme moet worden uitgesloten. Straks komt die meneer Kaspers z'n proces-verbaal brengen. We nemen het glimlachend in ontvangst, maar we besteden er niet teveel aandacht aan. Binnen vijf minuten staat hij weer buiten. Okee?

Kijk, die man heeft een vreselijke knal waargenomen, zoiets als het doorbreken van de geluidsbarriere, hij heeft het samen met een collega-politieman gehoord, dus hij vertelt geen fabeltjes, maar zoals je weet zijn harde knallen hier uit den boze, dat kan nu eenmaal niet, mag niet gebeuren. Harde knallen daar schrikken mensen heel erg van en dat willen we niet in Nederland. De mensen zouden er iets achter kunnen zoeken. Dat moet koste wat kost worden voorkomen. Daarvoor zitten we hier. Toch?

Verdomd, komt hier net een fax binnen van de Coastguard. Een gepensioneerde boordwerktuigkundige heeft ook knallen gehoord toen hij de motoren zag afvallen. Wat moeten we daar nou weer mee?

Frank: "Simpel, de onderste la. Of niet soms?" Dat mag in elk geval niet in de transcripts van de banden naar buiten komen. Da's linke soep, een BWK die knallen hoort. Die voelt op z'n klompen aan wat er gebeurd kan zijn. Daar zal Pratt & Whitney niet vrolijk van worden.

Johan: "Precies. Elke verwijzing naar een knal moet te enen male vermeden worden."

Voice over: Johan en Frank did a tremendous good job. Zelfs bij de Parlementaire Commissie hebben we nooit het woord ''knal'' horen vallen.

Later (Johan en Frank zijn inmiddels een stukje ouder geworden):

Johan: "Een brief van de baas. Hij heeft ons rapport met plezier gelezen. Niks dan lof voor onze inspanningen. Hoe we Kaspers het riet in hebben gestuurd, Vervoord met kopietjes van kopietjes van de Flight Datarecorder onschadelijk hebben gemaakt, De Boer op 't verkeerde been hebben gezet met z'n zeven pallets munitie, ha, ha. Vervoord dacht dat-ie het tipgeld kon cashen, die 10.000 gulden. Hij zou toch moeten weten dat Justitie nooit tipgeld uitkeert? Met tipgeld vang je juist de boeven, of de mensen er omheen. En die belastingambtenaar had helemaal geen argwaan. Meestal zijn het toch AOW-ers of bijstandsmoeders die hulp vragen bij de aangifte. Nee, dit keer was het een RLD-er! Die hem kwam geruststellen!

Frank: "Wat staat er morgen op het programma?"

Johan:"Druk, druk. Het plutonium-verhaal uitbouwen, foto's van de zogenaamde berging van de DC-3 uitdelen aan de Klankbordgroep, onze Volkskrant-journalist op de ramptoerist zetten met de CVR onder z'n bed, en dan die tip van de CIA: begin over mycoplasma, stuur ze naar prof. Nicholson in de States. We weten nou dat er in die kist dondersveel verarmd uranium zat, dus al die Golf-Oorlog-klachten moeten ergens aan gerelateerd worden. Lekker vaag, maar uiterst spannend voor onze lezertjes: een beestje tussen bacterie en virus in dat HIV-eigenschappen heeft gekregen. Gemaakt door die verdomde Amerikanen dus. Zijn we gelijk van de jongens van LAKA af."

 

2002

Het Commissielid kwam hem wel vaker tegen, wandelend in de buurt van de Albert Cuyp, waar hij gewend was bij Yoesoef, de eenarmige Palestijn, zijn Jaffa's te halen. Meestal zag de Mecanicien eruit of hij ergens onder gebukt ging. Alsof hij een zware last met zich meetorste.

Had hij dan toch niet? Het olieverbruik, de scheefhangende motor, had hij het moeten zien? Was het waar? Of was het optisch bedrog?

Maar deze dag zag de Meester, zoals het Commisielid hem meestal in gedachten placht te noemen, naar de machinist die in de verhalen van Kappie altijd met zijn oliespuitje in de weer was, deze dag was de Meester in goeden doen. Zijn tred was verend, hij liep rechtop en floot zowaar een vrolijk wijsje. Uit zijn jaszak stak de ochtendkrant, de krant van halfuitgeslapen Nederland dus, die voor deze keer weer eens de chocoladeletters uit de kast had gehaald. Het ging niet over het WK of over Oranje, dat zag hij wel. De kop was kort en krachtig:

EL Al down door motor-

de rest kon-ie niet lezen, dat stukje krant zat net achter de vouw.

Toen De Meester hem ontwaarde, klopte hij triomfantelijk op de krant in zijn zak:

"Het was nummertje 14, meneer. Daar gaat u met uw spookverhalen en complottheorieen. Ik heb het altijd gezegd, die kist kon gewoon de lucht in. Maar er moest er eentje hangen. Dat was ik. Ik ging voor de bijl. Maar die kist was luchtwaardig, daar blijf ik bij."

De Meester vervolgde zijn weg, het Commissielid verbluft achterlatend. 'What the heck bedoelde de Oude Mecanicien met nummertje 14? Toch maar voor die ene keer dat ochtendblad, waarvan hij gezworen had de naam nooit te zullen uitspreken, kopen? In godsnaam, het moest er dan toch maar van komen. Soms wint nieuwsgierigheid het van diepe afschuw.

Het Commisielid werd badend in 't zweet wakker. Hij had heel raar en naar gedroomd wist-ie nog. Over dat-ie Gaalman was tegengekomen op de Albert Cuyp. Godzijdank was het een droom, nou hoefde hij in elk geval die Telegraaf niet te te kopen. Zou toch ook een godswonder zijn als die krant, zwaar fout in de oorlog en nu spreekbuis van ultra-rechtse joden, een echte primeur zou hebben. Afgezien daarvan, in elke droom zit een kern van waarheid. Wat had nummer 14 daar mee te maken? Was het een schouwende droom? Bezat hij ook bovennatuurlijke gaven, zoals Vrakking, die al 't antwoord wist voordat de meester de vraag gesteld had, het knapste jongetje van de klas dus?

Het Commisielid pijnigde zijn hersens. Hij lag al zwaar onder vuur en nou ook nog dit erbij. Zou 't iets te maken kunnen hebben met die lijst spookverhalen en complottheorieen? Negenentachtig in totaal. Die zij, als Commissie allemaal ontzenuwd hadden?

Hij dook onder kast en haalde het dikke rapport onder het spinrag vandaan. 's Kijken, nummer 14 ... Motor-stall. 't Zei 'm niks. Ja, de kolonel had wel iets gemompeld van, ik rij al vanaf mijn dertiende bromfiets en ik heb nog nooit een motor-stall gehad, vaag technisch verhaal, onbegrijpelijk, daar kunnen we toch niet mee aankomen, weg ermee, kan in de categorie spookverhalen. Zo moest het ongeveer zijn gegaan.

Toch maar 's op Google kijken. Hadden we toen nog niet.

 

Such engines may include, as for example, the JT-3D, JT-8D, JT-9D, TF-30, JT-12 manufactured by the Pratt & Whitney Aircraft Division of United Technologies Corporation, but are not limited thereto. Suffice it to say that this invention is applicable where stall is a problem which is generally the case in any axial flow compressor.

The TF30 engines left much to be desired both in power and reliability. John Lehman, Secretary of the Navy, told Congress that the F-14/TF30 combination was "probably the worst engine/airframe mismatch we have had in years" and said that the TF30 was "a terrible engine", with F-14 accidents attributed to engine failures accounting for 28% of overall losses. The TF30 engines were also extremely prone to compressor stalls, which could easily result in loss of control due to the wide engine spacing, which causes severe yaw oscillations and can lead to an unrecoverable flat spin. At specific altitudes, the exhaust from a launched missile could cause the engine compressor to stall.

Flight 1862 was scheduled to depart at 5:30 PM, but the flight was delayed until 6:20 PM. At 6:22 PM, Flight 1862 departed from runway 01L on a northerly heading. Once airborne, the plane turned to the right in order to follow the Pampus departure route, aided by the Pampus VOR/DME navigation station. Soon after the turn, at 6:27 pm, above the Gooimeer, a lake near Amsterdam, a sharp bang was heard while the aircraft was climbing through 6500 feet. Engine number three separated from the right wing of the aircraft, damaged the wing flaps, and struck engine number four, which then also separated from the wing. The two engines fell away from the plane. They attracted the attention of some pleasure boaters who had been startled by the loud noise. The boaters notified the Netherlands Coastguard of two objects they had seen falling from the sky.

1. Aircraft accident report 92-11 : El Al Flight 1862 Boeing 747-258F ...
4 Oct 1992 ... The aircraft was powered by four Pratt & Whitney JT9D-7 J high ..... the Bijlmermeer, approximately 13 kilometres east of the airport . ...

 

...Jezus...

Hier, een plaatje...

Compressor axially-symmetric stalls, or compressor surges, are immediately identifiable because they produce one or more extremely loud bangs from the engine. Reports jets of flame emanating from of the engine are common during this type of compressor stall. These stalls may be accompanied by an increased exhaust gas temperature, an increase in rotor speed due to the large reduction in work done by the stalled compressor and yawing of the aircraft in the direction of the affected engine due to the loss of thrust. Severe stresses occur within the engine and aircraft particularly from the intense aerodynamic buffeting within the compressor.

De Grondwerktuigkundigen van Schiphol kennen het fenomeen goed. Bij het proefdraaien moet goed op windrichting worden gelet, anders is het gevaar van een 'stall' groot.

Het is dan ook onbegrijpelijk dat 'motor-stall' als mogelijke - en meest waarschijnlijke- oorzaak van het afvallen van motor 3, onder de categorie 'Spookverhalen' in het eindrapport van de PEC is terechtgekomen.

Echter niet geheel en al onbegrijpelijk, want Pratt & Whitney-motoren staan bekend om hun 'stall-gevoeligheid'. P & W zat in elk geval niet op deze verklaring te wachten.

Dramatisch wordt het echter, als we lezen dat de hete uitlaatgassen van een passerende raket gemakkelijk ''stall" kunnen veroorzaken...

Dat de zware schokgolven motor 3 van de vleugel hebben geblazen, is niet ondenkbaar. Ook omdat het 'engine-vibrating-warning system' was uitgeschakeld, kregen de piloten geen enkele waarschuwing over de vibraties binnen de motoren. Gas terugnemen, een probaat middel om schokgolven te stoppen, bleef dan ook achterwege. De enorme explosie van opgehoopte brandstof moet de El Al Boeing dan ook fataal zijn geworden.

De Commissieleden kunnen weer rustig gaan slapen, maar of dat een beetje gaat lukken in de toekomst ..?

 

Motor JTD9 bij de berging. De helft van de fan is weggeblazen.